Әліпби бойынша

АҚБЖ және ТКШ глоссарийі

Техникалық тапсырмаларда, стандарттарда және жабдық тізілімінде қолданылатын негізгі терминдер.

25 B Ш H I M N O P R S А Б Ж С Қ П Ц Э

Санаттар

Протоколдар мен желілер

Жалпы

SCADA / диспетчерлендіру

· HMI
· MES
· SCADA
· АҚБЖ

Реттеу және құқық

Далалық деңгей

· RTU
· БӨҚжА
· ПЛК

ТКШ және энергетика

Ақпараттық қауіпсіздік

· СААИ

B

Ғимарат автоматтандыру протоколы

Ғимарат жүйелерін автоматтандырудың ASHRAE стандарты: желдету, жарықтандыру, қол жеткізуді бақылау, жылыту.

Ш

Шеткі есептеу

Желінің шетінде есептеу

Телеметрия мен талдауды бұлтқа жібермес бұрын нысанның өзінде өңдеу. Кідірісті азайтады, трафикті үнемдейді және байланыс үзілгенде қолжетімділікті жақсартады.

H

Адам-машина интерфейсі

Оператор экраны немесе диспетчер АРМ-і: мнемосхемалар, дабылдар, қолмен басқару және оқиғаларды растау.

I

Телемеханика жабдықтары мен жүйелерінің стандарттары

Энергетикадағы телемеханика және SCADA жүйелеріне арналған IEC стандарттарының тобы. 5-104 бөлімі электр желілеріндегі SCADA-да жиі қолданылады.

Қосалқы станция жабдықтарының байланыс стандарты

Қосалқы станцияларды автоматтандырудың заманауи стандарты: деректер моделі және желілік протоколдар (MMS, GOOSE, Sampled Values).

Өнеркәсіптік заттар интернеті

Өнеркәсіптік активтерді стандартталған шлюздер мен протоколдар (MQTT, OPC UA) арқылы бұлтты және аналитикалық қызметтерге қосу парадигмасы.

M

Manufacturing Execution System

SCADA-дан жоғары тұрған, жедел жоспарлауды, есепке алуды, сапа бақылауын және ауысымдық тапсырмаларды жүзеге асыратын жүйелер класы. АҚБЖ мен ERP-ті байланыстырады.

Өнеркәсіптік байланыс протоколы (RTU, TCP)

ПЛК, есептегіштер мен жиілік түрлендіргіштерін сұраудың кең тараған, қарапайым master-slave протоколы. Modbus RTU (RS-485) және Modbus TCP (Ethernet) нұсқаларында кездеседі.

N

ҚР ЭЦҚ-мен жұмыс істеуге арналған бағдарламалық көпір

127.0.0.1:13579 портында JS API ұсынатын ҰКО жергілікті қолданбасы. ҚР мемлекеттік порталдары мен қауымдастық өтінімдерінде қолданылады.

O

Open Platform Communications Unified Architecture

Нысан моделін, TLS шифрлауын және аутентификацияны қолдайтын ашық өнеркәсіптік деректер тасымалдау протоколы. Әртүрлі өндірушілердің жабдықтарының өзара үйлесімділігі үшін негізгі протокол ретінде ұсынылады.

Пайдалану және күрделі шығындар

OPEX — пайдаланудың ағымдағы шығындары: отын, қызмет көрсету, қызметкерлер. CAPEX — күрделі салымдар: жабдық сатып алу, құрылыс, жаңғырту. Қауымдастық стандарттау арқылы OPEX-ті 20,30%-ға азайтуды мақсат етеді.

P

Нақты уақыттағы өнеркәсіптік Ethernet протоколы

PI ұйымының (PROFIBUS & PROFINET International) ашық өнеркәсіптік Ethernet стандарты.

R

Қашықтан басқару терминалы

Телеметрия деректерін қашықтан жинап, қорғалған арналар (DNP3, IEC 60870) арқылы диспетчерлік орталыққа жіберетін далалық құрылғы.

S

Supervisory Control and Data Acquisition

АҚБЖ жоғарғы деңгейінің бағдарламалық-аппараттық кешені: нақты уақыт режимінде технологиялық процесті жинау, көрнекілеу және диспетчерлік басқаруға арналған. Оқиғаларды, дабылдарды тіркейді және оператордың АРМ-ін қамтамасыз етеді.

А

Электр энергиясын коммерциялық есепке алудың автоматтандырылған жүйесі

Қашықтан есеп жүргізуге, баланс жасауға және тұтынушылармен есеп айырысуға арналған есептегіштер, байланыс арналары және серверлік БҚ кешені. Электр желілері мен ТКШ-дағы коммерциялық шығындарды азайтудың негізі.

Автоматтандырылған технологиялық процесті басқару жүйесі

Өнеркәсіптік немесе инфрақұрылымдық нысандағы технологиялық процесті автоматты немесе автоматтандырылған басқаруға арналған бағдарламалық-аппараттық кешен. Далалық деңгей (датчиктер, ПЛК), деректер тасымалы, SCADA диспетчерлендіруі және ақпараттық қызметтерден тұрады.

Б

Бірыңғай нормативтік-анықтамалық ақпарат

Анықтамалық мәндердің корпоративтік немесе салалық сөздігі (жабдық түрлері, өлшем бірліктері, жұмыс номенклатурасы). Жүйелердің өзара үйлесімділігінің негізі.

Бақылау-өлшеу құралдары және автоматика

Далалық жабдықтың класы: температура, қысым, шығын, деңгей, талдау датчиктері, орындаушы механизмдер және оларға қатысты басқару құрылғылары. АҚБЖ үшін бастапқы деректер көзі.

Ж

Жеке жылу пункті

Ғимараттың жылыту және ыстық сумен жабдықтау жүйесін жылу желілеріне қосатын торап. Автоматтандырылған кезде сыртқы ауа температурасы мен жүктемеге қарай температура мен шығынды реттейді және телеметрияны SCADA-ға береді.

С

Сыни маңызды ақпараттық инфрақұрылым

Жұмысының бұзылуы қорғаныс қабілетіне, қауіпсіздікке немесе экономикаға елеулі залал тигізетін нысандар. Қорғау ҚР «Ақпараттандыру туралы» Заңымен реттеледі.

Қазақстандық шығу тегі сертификаты

Тауардың қазақстандық шығу тегін растайтын құжат. Жергілікті мазмұн талаптары бар тендерлерде өндірушілерге қажет.

Қ

Орнатылған қуатты пайдалану коэффициенті

Шынайы өндірілген энергияның толық қуатпен жыл бойы жұмыс істегендегі теориялық максимумға қатынасы. Электр станциялары мен жылу нысандарының негізгі КИК-і.

П

Бағдарламаланатын логикалық контроллер

IEC 61131-3 тілдерінде (LD, FBD, ST, IL, SFC) жазылған бағдарлама бойынша нақты уақыт режимінде технологиялық алгоритмдерді орындайтын өнеркәсіптік контроллер. Автоматика шкафының негізгі элементі.

Ц

Цифрлық егіз

Физикалық нысанның виртуалды моделі

Телеметрия арқылы нақты нысанмен синхрондалған, физикалық активтің динамикалық бағдарламалық моделі. Болжамды талдау мен «не болса» сценарийлер үшін қолданылады.

Э

Электрондық цифрлық қолтаңба (ҰКО, NCALayer)

ҚР «Электрондық құжат және ЭЦҚ туралы» Заңына сәйкес электрондық цифрлық қолтаңба. Қол қойылған қолтаңбаға заңды түрде теңестіріледі және мемлекеттік сервистерге құжат тапсыру үшін, сондай-ақ NCALayer арқылы қауымдастыққа өтінімге қол қою үшін қолданылады.